Tupatapo misiba huwa mara nyingi hali ya kuhamanika hutujia, mawazo na fikra mbalimbali hushamiri mpaka muda mwingine  zinatupelekea kumkufuru Mola wetu Jalia.

Hali ya kuhamanikia hutokea kwa sababu ya mshtuko mkubwa wa kihisia, huzuni kali, na maumivu ya kupoteza mtu muhimu katika maisha yetu. Hofu ya kukosa udhibiti wa hali, kutokuwa na uhakika kuhusu maisha bila wao, na upweke wa ghafla unaweza kuongezeka, na kusababisha wasiwasi uliopitiliza na kuhamanikia.  

Bi. Polina Maranova mmiliki wa Waraka wa Habari uitwayo ‘The Profile’, na pia Polina ni muandishi wa kitabu cha ‘Hidden Genius’. Katika waraka wake wa Agosti, 21 mwaka huu ulioenda  kichwa cha Waraka:  'My Annual Birthday Check-In: 11 Lessons From 33 Years on This Planet’. Katika Waraka huo allkuwa anatushirikisha mafunzo kumi na moja  ya maisha katika miaka thelathini na tatu  — kwenye funzo la sita  alizojifunza ndani ya miongo mitatu ni kuwa: “Hadithi zote za mapenzi zimetarajiwa kumalizika kwa msiba  (Tragic loss).” kwenye kulichambua funzo la maisha alisema alishawahi  kumsikia mwandishi Nicholas Sparks (ni muandishi gwiji wa riwaya kubwa nne ambazo anaelezea misiba mizito (Tragic loss) ya visa vya mapenzi; The Notebook, A Walk to Remember, Dear John, na A Message in a Bottle)  akisema haya kwenye mahojiano:

"Kwangu, mapenzi na msiba vimeungana. Huwezi kuwa na moja bila jingine. Na kadiri mapenzi yanavyokuwa makubwa, ndivyo msiba unavyokuwa mkubwa zaidi.”

"Unaona, kila siku mamilioni na mamilioni ya watu ulimwenguni wanakufa, na sisi sote tunaendelea na maisha yetu, tunakwenda kazini, hatujali. Lakini pale inapokuwa ni mtu unayempenda — dada yako, mke wako, babu au nyanya yako, rafiki yako — ni kama dunia yako inaanguka. Na kadiri mapenzi yalivyokuwa makubwa, ndivyo msiba unavyokuwa mkubwa zaidi.

"Hivyo basi, kwa tafsiri, hadithi zote za mapenzi lazima ziishie kwa msiba."’

Nazidi kujazia nyama kwenye mantiki hiyo ya ‘hadithi zote za mapenzi lazima ziishie kwenye hali ya msiba’. Kwahiyo  ilimradi tu kuna upendo, hakutakosa kuwa na huzuni. Huzuni ya wakati uliopita; ya maisha kuendelea na ombwe la nafasi tupu ambalo zamani lilijaa vicheko, furaha, kuthaminiana, amani na nguvu za watu tuliowapenda.

Kwenye upendo uliokithiri wa ndugu, jamaa, wenzi na rafiki unaweza kumithililisha  na bustani yenye maua ya aina nyingi. Upendo wa watu wa karibu ni kama miti yenye mizizi imara, inayotupa kivuli na utulivu, ikitufanya tuhisi tuna ulinzi na msaada wa kudumu. Upendo wa wenzi ni kama waridi wenye harufu nzuri na rangi angavu, unaotuletea furaha ya kipekee, shauku, na utamu wa mapenzi. Upendo wa marafiki ni kama maua ya porini yanayochanua kila kona, yakijaza bustani yetu na rangi za furaha, kicheko, na urafiki wa kweli. Bustani hii ya upendo ina aina mbalimbali za uzuri, kila moja ikiongeza thamani ya kipekee na kutufanya tuhisi tumezungukwa na furaha, nguvu, na upendo usio na mipaka. Na siku tukiwapoteza ni huzuni kubwa sana  kama mti mkubwa ulio kwenye uwanda mkavu, ukiwa umesimama peke yake. Mizizi yake inajitahidi kufikia maji ya kumbukumbu, lakini udongo wa upweke hauna rutuba. Majani yamekauka, na kila tawi lililokatika ni kama upotevu mwingine, huku mti ukisimama peke yake, ukijaribu kuishi licha ya maumivu hayo yote ni kwa sababu huzuni ni mwendelezo wa kawaida wa upendo.

Huzuni ni taa kubwa ya neon, yenye mwanga mkali inayoonekana kila mahali, ikionyesha kila sehemu, ikitangaza kwa sauti kubwa, 'Upendo ulikuwa hapa.' na kwa maandishi madogo,'Upendo bado upo'.

Ndugu yangu hakika msiba usikie kwa jirani ila  usiombae ukufike;  maana ni afadhali kusikia juu ya matatizo au misiba inayowapata watu wengine (jirani), lakini unapaswa kuomba na kutarajia kwamba misiba hiyo isikufike au isikupate wewe mwenyewe.

Japo muda mwengine huo msemo unaokena una ukakasi ila naamini unatoa wito mkubwa wa kuwa na huruma na kuelewa maumivu ya wengine wakati huo ukitamani na kuomba kwamba wewe mwenyewe usipatwe na hali kama hiyo. Hii inaonyesha ukweli kwamba msiba ni kitu kibaya,kinaumiza sana ila kwa waamini tunajua ndiyo njia ya kukutana na Mola wetu Jalia na ingawa tunaweza kushiriki huzuni na wengine, ni jambo ambalo hakuna mtu anayetamani kumkuta. Bora uwe kwenye nafasi ya kufariji kuliko kufarijiwa; unayetoa kuliko kupokea.

Ila kama tujuavyo, Mola wetu sio utaratibu wake – na hafanyi kama fahamu za binadamu zinavyotaka; siku zote humuita yeyote anayemtaka; hajali mdogo wa rika au mkubwa wa rika; Rais au raia; tajiri au masikini; fukarafuke au hoehae; una kaa Masaki au Madongoporomoka; mnyonge au jasiri – yeye akikutaka atakuita tu.

Siku ya tarehe 20 mwezi wa saba nilikutana na chapisho katika mtandao wa kijamii wa X, zamani ukiitwa Twitter;chapisho hilo  likiwa limeshapishwa katika account ya  Carol Ndosi – ni dada mjasiriamali na mwanzilishi wa ‘Nyama Choma Festival’, mwazilishi mwenza wa ‘KilimoUza’ na Mkurugenzi mtendaji wa Launchpad’ likiwa linasomeka ‘Unamwambiaje mtu anayeongea sanaaaa apunguze kidogo bila kumfanya ajisikie vibaya?’ 

Chapisho hilo likafanya nipate takafuri na kunifanya nikumbuke baadhi ya makala, mahojiano ya watu mahiri katika nyanja tofauti katika maisha, nukuu, na vitabu vya maendeleo binafsi kuhusu umuhimu wa kusikiliza sana na kuzungumza kidogo! Kwa bahati iliyo mbaya watu wengi katika medani tofauti tupo mbioni kila uchwao, kwenye kujinoa na kujiimarisha katika ujuzi na tabia nyingine za kutuletea mafanikio binafsi na za kijamii ila tunasahau kwa kiasi kikubwa kujiimarisha katika ujuzi hadimu na adhimu wa kusikiliza wengine.

Sijui ni ubinafsi, au sijui ni kitu gani kinachotufanya kuwapa nafasi wengine ya kutusikiliza kuliko tunavyopaswa sisi kuwa sikiliza wao, hata kama ni wao wamekuja kwetu kwa ajili ya sisi kuwasikiliza, ndoto, maono, tabu, mahangaiko yao na mambo mengine mbalimbali ya kimaisha, kikazi hata ya  kiimani — Ila tunabaki kuwa wazungumzaji kana kwamba tunajua wanayoyapitia vichwani,maishani au katika fuad zao.

Hii tabia kusema la ukweli inakera sana na inaumiza kwa sababu inafanya tusiweze kuwaelewa watu, kwa kupenda kwetu kuongea au kuzungumza sana. Mahali ambapo tiba ilikuwa ni kuwapa usikivu wetu.

Najua sio dada Carol Ndosi tu limemkuta hili, hata mimi na wewe tushawahi kupitia  nyakati kama hizo; ambazo unahitaji usikivu wa mtu ili utue mzigo mzito uliomo mtimani au kichwani mwako ila unaishia kukwazika.

Kwanini hapo mwanzo nilisema kusikiliza ni ujuzi? kwa sababu sasa dunia yetu ina wasikiaji na wazungumzaji wengi ila tuna uhaba wasikilizaji wachache kama vile mvua katika jangwa la  Sahara. ndiomana siyo ajabu sasa hivi, katika semina mbalimbali, mafundisho na ujuzi huu unafundishwa na kuhimizwa kwa watu ili waweze kuwa walezi, wazazi, walimu na viongozi mahiri na hodari; samabamba na tabia ya kujisomea vitabu na madodoso yenye taarifa sahihi kama vile tafiti nk.

Najua huenda fuadini au kichwani mwako unaweza kupata mawazo ya kuwa ni vizuri kujizungumzia, ni vizuri kuyasema mawazo yetu. Ni kweli upo sahihi ila “vikizidi sana ni mno” cha mbilecho cha bibi yangu asemavyo! Naamini dada Carol ameshindwa kuvumilia na kumfanya kuomba ushauri wa kupata njia bora ya kumuambia mtu huyo roporopo bila kumkwaza aliyopo katika mzunguko wake, huenda ni wa kikazi au wa karibu zaidi.

Au hujui ile kanuni ya mawasiliano ya 80/20; kuwa kwenye kuwasiliana na watu na kuchangamana na watu — asilimia 20; zungumza. Na asilimia 80; sikiliza na siyo usikie. Mana kuna tofauti kubwa kati ya kusikiliza na kusikia; kusikia ni desturi ya viumbe – kusikia ni kutafsiri kile kilichosemwa. Lakini kusikiliza ni sanaa ya kusikia maneno sanjari na kuhisi hisia za mwengine zinazobebwa katika maneno yao; kuvaa viatu vyao; kusoma lugha yake ya mwili mana hapo ndipo unakamilisha sanaa ya usikilizaji. Maana kwenye lugha ya mwili inaweza kusema hapana ila mdomo wa msemaji umetamka ndiyo – wale wanaofanya kazi ya upelelezi na kuhoji watuhumiwa wanakijua hiki ninachokizungumza.

Soma zaidi: “Usirithi adui wa mtu” – Dkt Jakaya Kikwete

Au je, unajua kwanini Mola Jalia ametuumba kuwa na mdomo mmoja na masikio mawili? Mimi nadhani anataka tuwe tunasikiliza sana na kuongea kidogo. Maana hakuna aliyewahi kujifunza kitu kipya kwa kuzungumza ila wapo wengi wanajifunza kwa kusikiliza. Ukiwa unazungumza hua unaongea yale unayoyajua tu. ila ukiwa msikilizaji unapata kujifunza yale uliyo kuwa unayoyajua na usiyoyajua. Na hoja hiyo inapigiliwa msumari katika kichwa chako isikutoke abadan kwa nukuu hii aliyosema Mtakatifu Seraphim wa Sarov “ Kuwa kimya sana, zungumza kidogo - na utulivu utakuja moyoni mwako, na roho yako itakuwa na utulivu na amani.”

Je huu msemo wahenga unaosema  “ Samaki afunguaye mdomo wake ndiyo hunaswa na ndoano.” pia hausadiki? Kuwa kuna hekima na busara kwenye uzungumzaji kidogo na kusikiliza sana? Au ile picha inaonesha mnyama mwenye mdomo mrefu ukiwa umenasa katika pacha za ngazi akiwa anajitahidi kwenda juu huku msanifu ikisindikizwa na maneno nayosomeka ‘ kinacho kukwamisha usikifikie malengo yako ni mdomo wako – haujawahi kukutana nayo kwenye mitandao ya kijamii? hii si kiroho tu kwamba utaita ni husda, kwenye mafundisho ya dini yanatuasa kuwa “usiri una baraka” maana kwa mdomo wako unaweza kutoa taarifa ambazo watesi wako wakazitumia kukwamisha yote kwa uongeaji wako usio na tija na kutaka kuonekana unajua kumbe ndiyo unajiangamiza.

Ndiomana Dale carnigie alipata  kusema “Kuacha wengine wazungumze inasaidia katika ustawi mzuri wa kifamilia sajjari na ustawi wa kibiashara.”

Mwanafalsafa wa ufaransa aliwahi patakusema “"Ukitaka maadui, wapite marafiki zako; lakini ukitaka marafiki, waache marafiki zako wakupite." Hii ni kweli kwa sababu marafiki zetu wanapotuona wanatupita wanajihisi muhimu; lakini tunapowapita, wao - au angalau baadhi yao - watajihisi duni na kuwa na wivu hiyo inakwenda sambamba ukitaka kuzungumza na kujizumgumzia sana… ila binadamu, hahaha! Dunia simama nishuke miye! 

Ngoja nikuibie siri ndugu yangu; viongozi wakubwa wengi wanaosifiwa kama viongozi bora, mahiri na  hodari ukiacha tabia na juhudi zao nyingi wana tabia  hizi mbili zinazofanana. Mosi ni tabia ya kupenda kusoma vitabu na pili kusikiliza sana. Na mimi leo nipo hapa kukuibia tabia hii ya pili ya kusikiliza; kwa kukutajia viongozi na baadhi za aya katika vitabu kuhusu swala hilo ili kuchokwa na kukera watu katika mazungumzo iwe ni historia ila kikubwa naomba usikaze tu fuvu lako na ukubali kubadilika baada ya hapa:

Soma Zaidi: Billionaire under construction; Expand your mind, enlarge your thinking

Tukianza na viongozi; Mfano bora wa muda wote ambao mpaka naandika makala hii tunajaivunia nao ni Rais wa 42 wa Marekani, Bill Clinton ambaye kwa kipindi chote akiwa madarakani na hata baada ya kustaafu. ametajwa kuwa ni mtu mahiri katika kuwasiliana na watu kwa muda wote duniani; na pia umahiri wake wa kusikiliza ni mfano mkubwa wa kuigwa licha ya kuwa pia ni mzungumzaji mzuri ila sifa hii yake ya usikivu ndiyo inayozumgumziwa sana. Na hawa ni baadhi ya viongozi wakinukuliwa wakimuuelezea umahiri  Bill Clinton katika kusikiliza;

(Bill Clinton) photo credit: Getty Images/ CBS photo archive

• “Clinton alikuwa na kipaji cha kipekee cha kusikiliza kwa makini na kuelewa mawazo na hisia za watu. Alijua jinsi ya kuunganisha na kila mtu, bila kujali walikotoka au walichokuwa wanakabiliwa nacho.” — Tony Blair

•  “Bill ana uwezo wa ajabu wa kuingia ndani ya akili na hisia za mtu mwingine. Anaweza kusikiliza kwa makini sana na kujua kinachoendelea katika maisha ya mtu huyo. Hii ni moja ya sababu kuu za mafanikio yake ya kisiasa.” – Hillary Clinton

• "Clinton alikuwa na uwezo wa kumsikiliza mtu na kumfanya ahisi kuwa yeye ndiye mtu muhimu zaidi katika chumba hicho. Hii ilimsaidia sana katika kujenga mahusiano na kuleta mabadiliko." —  Al Gore

• "Niliona jinsi Clinton alivyoweza kusikiliza kwa makini sana katika mikutano ya kimataifa. Alifanya kila mtu ajisikie kuwa maoni yake ni muhimu na kwamba alichukua muda kuelewa kila mtazamo kabla ya kutoa uamuzi." Madeleine Albright

Na viongozi wengine ambao ni mahiri na kusikilza ambapo ujuzi huo umewafanya kuwa miongoni mwa viongozi bora waliowahi kupata kuishi katika  sayari hii ambayo siye tunaiita Dunia; viongozi hao ni 

• Barack Obama  –  (“Obama ana uwezo wa kipekee wa kusikiliza kwa makini na kuelewa hisia na mawazo ya watu. Hii inamfanya kuwa kiongozi mzuri na mwenye huruma.” - Michelle Obama), 

• Dalai Lama – (Dalai Lama ana uwezo wa ajabu wa kusikiliza na kuonyesha huruma kwa kila mtu anaye kutana naye. Anawawezesha watu kuzungumza kwa uhuru na kueleza hisia zao.” - Richard Gere), 

• Nelson Mandela  – ("Mandela alikuwa na uwezo wa ajabu wa kusikiliza na kuelewa maoni ya watu wengine, hata kama hawakukubaliana naye." - Desmond Tutu), 

• Abraham Lincoln – (“Lincoln alijua jinsi ya kusikiliza watu kwa makini, na alitumia maoni yao kusaidia katika kufanya maamuzi bora zaidi.” - Doris Kearns Goodwin),  na

•  Angela Merkel – (“Merkel ni kiongozi anayejua kusikiliza na kuchukua muda kufikiria kabla ya kutoa maamuzi. Hii inafanya kazi yake kuwa yenye ufanisi zaidi.” - Barack Obama).

Bila kusahau nchi yetu ya Tanzania; baadhi ya viongozi wanaoingia katika orodha hii ya wasikilizaji wazuri na mahiri ni Rais mstaafu wa awamu ya nne; Dkt. Jakaya Kikwete na Mtaasisi ambaye kwa sasa ni marehemu, Bw. Ruge Mutahaba aliyekuwa Mkurugenzi wa Vipindi na Uzalishaji, Clouds Media Group na mwanzilishi mwenza wa Tanzania House of Talent(THT).

Rais Kikwete na Ruge Mutahaba

Right now, you're probably sitting down to read this article, and staying seated for a few minutes to read, is probably okay. But the longer you stay put the more agitated your body becomes.

It sits there country down a moment until you stand up again and take it for a walk, that may sound ridiculous, but our bodies love to sit, right? Not really.

Sure, sitting for brief periods can help us recover from stress or recuperate from exercise. But nowadays, our lifestyles make us sit much more than we move around and our bodies simply aren’t built for such a sedentary existence. Just the opposite is true.

The human body is built to move and you can see evidence of that in the way it's structured.

Inside us are over 360 joints, and about 700 skeletal muscles that enable easy, fluid motion.

The body’s unique physical structure gives us the ability to stand up straight against the pull of gravity. Our blood depends on moving around to be able to circulate properly.

Our nerve cells benefit from movement and our skin is elastic, meaning it moulds to our motions. So, if every inch of the body is ready and waiting for you to move.

What happens when you just don’t?

Let’s start with the backbone of the problems your spine is a long structure made of bones and the cartilage discs that sit between them.

Joints, muscles, and ligaments that are attached to the bones, hold it all together.

A common way of sitting is with a curved back and slumped shoulders, a position that puts uneven pressure on your spine.

Over time, this causes wear and tear in spinal discs, overworks certain ligaments and joints, and puts strain on muscles that stretch to accommodate your back’s curved position.

This hundred shape also shrinks your chest activity while you sit, meaning your lungs have less space to expand into when you breathe. That’s a problem because it temporarily limits the amount of oxygen that fills your lungs and filters into your blood.

Around the skeleton are the muscles, nerves, arteries, and veins that form the body’s soft tissue layers. The very act of sitting squashes pressurizes and compresses and those more delicate tissues feel the brunt.

Have you ever experienced numbness and swelling in your limbs when you sit?

In areas that are the most compressed, your nerves, arteries, and veins can become blocked, which limits nerve signalling, causing numbness, and reduces blood flow in your limbs causing them to swell.

Sitting for long periods also temporarily deactivates lipoprotein lipase, a special enzyme in the walls of blood capillaries that breaks down fats in the blood, so when you sit, you’re not burning fat nearly as well as when you move around.

What effect does all of this stasis have on the brain?

Most of the time, you probably sit down to use your brain, but ironically, lengthy periods of sitting run counter to this goal.

Being stationary reduces blood flow and the amount of oxygen entering your bloodstream through your lungs.

Your brain requires both of those things to remain alert, so your concentration levels will likely dip as your brain activity slows.

Unfortunately, the ill effects of being seated don't only exist in the short term.

Recent studies have found that sitting for long periods is linked with some types of cancers and heart disease and can contribute to diabetes kidney and liver problems.

Researchers have worked out that, worldwide, inactivity causes about 9% of premature deaths a year, that’s over 5 million people.

So, what seems like such a harmless habit has the power to change our health. But luckily, the situations to this mounting threat are simple and intuitive.

When you have no choice but to sit, try switching the slouch for a straighter spine, and when you don’t have to be bound to your seat arm to move around much more, perhaps by setting a reminder to yourself to get up every half hour, but mostly, just appreciate that bodies are built for motion, not for stillness.

Since the article is almost over, why not stand up and stretch right now?

Treat  your body to a walk

It will thank you later.